25 Apr

Pas op, verslavend: technologie!

(Deze blogpost verscheen eerder op bkbacademie.nl)

In een recent blogbericht pleit medeacademicus Sanne van der Beek voor de democratisering van technologie. Ze ziet dat technologie ons verandert, zonder dat we daar vragen bij stellen. Door technologie tot een politiek onderwerp te maken, kunnen we er bewuster en dus beter mee omgaan. Daarvoor moeten we technologie echter gaan begrijpen, controleren en sturen. Technologie politiseren: kan dat eigenlijk wel?

De ontwikkeling van technologie is al politiek. Nieuwe technologie wordt vaak ontwikkeld met behulp van overheidssubsidies. Circa 40 procent van onderzoek en ontwikkeling in Nederland wordt gefinancierd door de overheid. De meest ingrijpende technologische veranderingen komen voort uit fundamenteel onderzoek en worden bijna altijd door de overheid bekostigd. Onze technologische toekomst vindt haar oorsprong dus in democratische besluitvorming.

Controle

Dat technologische ontwikkeling gepolitiseerd is, betekent echter niet dat we ook controle hebben. Geen enkele wetenschapper overziet de maatschappelijke gevolgen van bijvoorbeeld onderzoek naar kernfusie, laat staan dat de burger dit kan overzien. Meer dan andere dingen, lijkt technologie eenbutterfly effect te hebben. De uitvinding van de gloeilamp, de ontwikkeling van het internet en de totstandkoming van de kernbom hadden grote en onvoorziene gevolgen die tot op de dag van vandaag voortduren.

Daarnaast ontstaan technologische ontdekkingen op soms onvoorspelbare wijze. Er was nooit een onderzoeksprogramma voor penicilline: het antibioticum werd bij toeval ontdekt. CERN investeerde miljarden om het higgsboson te vinden – het deeltje dat de zwaartekracht moet verklaren. De grootste maatschappelijke impact behaalde CERN echter toen Tim Berners-Lee er de informatieoverdracht tussen wetenschappers wilde verbeteren. Het resultaat was het internet.

Verslaving

Technologie is meer waard als meer mensen het gebruiken. Bijvoorbeeld Facebook heeft geen enkele waarde als er enkele honderden gebruikers zijn. Nu, met bijna 8 miljoen Nederlandse gebruikers, is het bijna onmogelijk Facebook nog af te wijzen. Voor fossiele brandstoffen is dit effect nog sterker. Net toen iedereen op benzine reed, begrepen we het broeikaseffect. Maar hoe aantrekkelijk is een elektrische auto als er meer tankstations zijn dan laadpunten?

Het gebruik van technologie is dus bijna net zo lastig te sturen als de ontwikkeling. Pas wanneer de gevolgen van een technologie begrijpelijk worden, kunnen we ingrijpen. Op dit punt heeft technologie echter ook de kritische massa bereikt die het zo onweerstaanbaar maakt. De adoptie van technologie heeft daarom iets weg van een verslaving. Het begint met proberen, maar wanneer eventuele negatieve gevolgen duidelijk worden, kunnen we al niet meer zonder.

Het politiek maken van technologie betekent dus twee dingen. Ten eerste moeten we een ongrijpbaar proces sturen. Ten tweede moeten we een verslaving beheersen. Als we deze uitdagingen succesvol volbrengen, krijgen de door Sanne van der Beek genoemde technofielen gelijk: ‘technologie is goed, technologie is god en technologie zal ons de hemel op aarde brengen’.

(Deze blogpost verscheen eerder op bkbacademie.nl)

Afbeelding: bewerkt van thesugarpill.tumblr.com